UAEA Başkanı Grossi: İran'da 6 aydır saha denetimi yapamıyoruz

Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) Başkanı Rafael Mariano Grossi, Viyana'da süren UAEA 70. Genel Konferansı'nda yaptığı konuşmada İran'ın nükleer programına yönelik denetimin 2026'da ciddi biçimde gerilediğini açıkladı. Grossi, haziran ayında Buşehr Nükleer Güç Santrali'nde gerçekleştirilen tek bir denetim dışında altı ayı aşkın süredir İran'da sahada herhangi bir doğrulama faaliyeti yürütemediklerini belirtti.

Zenginleştirilmiş uranyum envanteri takip edilemiyor

Grossi, yüzde 60 oranına kadar zenginleştirilmiş uranyum envanterine ilişkin bilgi sürekliliğinin bir yılı aşkın süredir sağlanamadığını vurguladı. Ajansın nükleer malzeme hakkında bilgi sahibi olamamasının ve doğrulama amacıyla tesislere erişememesinin ciddi nükleer yayılma endişesi doğurduğunu ifade eden Grossi, diplomasi ve müzakerelere dönülmesi çağrısında bulundu. UAEA Başkanı ayrıca Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması'nın (NPT) küresel nükleer yayılmayı önleme rejiminin temel taşı olmayı sürdürdüğünü belirterek, "Daha fazla nükleer silahın ve nükleer silaha sahip daha fazla ülkenin bulunduğu bir dünya, daha güvenli bir dünya değildir" dedi.

ABD'den İran'a sert uyarı

Konferansta söz alan ABD Enerji Bakanı Chris Wright, İran'ın UAEA'ya karşı şeffaf olmamasının kabul edilemez olduğunu savundu. UAEA Yönetim Kurulunun İran'ın yükümlülüklerini yerine getirmediğini BM Güvenlik Konseyi'ne bildirmek için gerekli adımı attığını anımsatan Wright, "İran asla nükleer silah geliştirmemeli veya edinmemelidir; UAEA ile tam işbirliği yapmalı ve Ajansın görevini yapabilmesi için gerekli erişimi sağlamalıdır" dedi. Wright ayrıca Trump yönetiminin 2050'ye kadar ABD'nin nükleer enerji kapasitesine 300 gigavat eklemeyi hedeflediğini açıkladı.

Rusya'dan nükleer tesis güvenliği çağrısı

Konferansta konuşan Rusya Devlet Nükleer Enerji Kuruluşu Rosatom Genel Müdürü Aleksey Lihaçev, dünyada nükleer tesislerin neredeyse her gün saldırıya uğradığını ve bu tesislerin güvenliğinin mutlak öncelik olması gerektiğini söyledi. Lihaçev, Rusya'nın kontrolündeki Zaporijya Nükleer Güç Santrali'ne yönelik saldırıların son aylarda arttığını ve santralin nükleer güvenliğini sağlamak için yakıt taşıyan tankerlere geçen cuma saldırı düzenlendiğini ileri sürdü. UAEA'nın bu saldırıları yalnızca kayda geçirmekle yetinmeyip sorumluları açıkça belirtmesi gerektiğini vurgulayan Lihaçev, Ajansın daha etkin bir tutum sergilemesini talep etti.

Grossi, Suriye'de devrik Esed rejimi döneminden kalan nükleer faaliyetlere ilişkin güvence denetimi konularının ise çözüme kavuşturulduğunu, bu ilerlemenin Suriye'nin şeffaflığı ve işbirliği sayesinde sağlandığını kaydetti.