Sırbistan'da öğrenci hareketi 12 yıllık Vucic iktidarını devirdi

Sırbistan'da Kasım 2024'te Novi Sad tren garının çöken sundurmasında 16 kişinin hayatını kaybetmesiyle alevlenen öğrenci hareketi, Aleksandar Vucic'in 12 yıllık ve Sırp İlerleme Partisi'nin (SNS) 14 yıllık iktidarını sona erdirdi. Balkan News Yayın Yönetmeni Kayhan Gül, bu tarihi kırılmayı Anadolu Ajansı için kaleme aldı.

Sundurmanın çöküşünden iktidarın çöküşüne

İhalesiz sözleşmeler ve gizlilik maddeleriyle Çinli bir konsorsiyuma verilen tren garı yenileme projesinin faturasını 16 kişi canıyla ödedi. Hükümetin "sorumluluk bizde değil" savunması, yolsuzluk, kayırmacılık ve baskı iddiaları nedeniyle zaten gergin olan toplumsal ortamda fitili ateşledi. Derslerini boykot eden, amfilerini boşaltıp sokakları dolduran üniversite öğrencileri, traktörleriyle yolları kapatan çiftçileri, lityum madenlerine direnen çevrecileri ve sendikaları aynı cephede buluşturdu.

Hareketi geçmiş protestolardan ayıran en önemli özellik, klasik muhalefetin hiyerarşik yapısından uzak durmasıydı. Kürsü siyasetçilere değil, kurban yakınlarına ve akademisyenlere bırakıldı. Vucic iktidarının "renkli devrim maşası" ve "dış güçler" nitelendirmelerine, polisin orantısız şiddetine ve kriminal grupların baskılarına karşın hareket geri adım atmadı.

Sandıkta tarihi zafer

İki yıl boyunca sokaktaki öfkeyi dindiremeyen Vucic, siyasi bir hamle yaparak cumhurbaşkanlığından istifa etti ve başbakan adayı olarak erken seçime gitti. Amacı parçalı muhalefeti hazırlıksız yakalamaktı; ancak hesabı tutmadı. Öğrenciler sokaktaki iktidar karşıtlığını "Öğrenci Listesi" adıyla sandığa taşıdı.

Novi Sadlı kardiyolog Prof. Dr. Ilija Srdanovic'in başını çektiği, eski Merkez Bankası Başkanı Dejan Soskic ve efsanevi Sırp basketbolcu Dejan Bodiroga'nın da yer aldığı liste, oyların yüzde 53'ünü alarak 250 sandalyeli Sırbistan Ulusal Meclisi'ne 140 milletvekili soktu; yani tek başına hükümet kurmaya yetecek çoğunluğu sağladı. SNS öncülüğündeki "Aleksandar Vucic-Birleşmiş Sırbistan" listesi ise yüzde 39 bandında kalarak 104 sandalye kazanabildi. Diğer tüm siyasi partiler yüzde 3 seçim barajının altında kaldı. Yüzde 70'e yaklaşan seçmen katılımı, 2000 yılında Slobodan Milosevic'i deviren 5 Ekim ruhunun geri döndüğünün işareti olarak değerlendirildi.

Yeni hükümetin önündeki zorlu sınavlar

Analize göre iktidarı devirmenin ardından asıl çetin sınavlar başlıyor. Öğrenci Listesi'nin tek bir lideri ve ortak bir ideolojisi bulunmuyor; aralarında Sırp milliyetçileri, AB yanlıları ve Rusya yanlıları yer alıyor. Grubun ortak paydası yalnızca "Vucic iktidarını devirmek"ti. Başbakanlık ve yıl sonuna kadar yapılması gereken cumhurbaşkanlığı seçimi için aday belirlenmesi, iç uyumu zorlayacak ilk sınavlar arasında gösteriliyor. Yargı, bürokrasi ve medyadaki köklü SNS ağlarının kısa sürede tasfiyesi de kolay görünmüyor.

Dış politika cephesinde ise AB, Öğrenci Listesi'nin zaferini memnuniyetle karşıladı; yargı bağımsızlığı ve medya özgürlüğü alanındaki adımların üyelik sürecini hızlandırabileceği belirtiliyor. Öte yandan AB'nin üyelik için öngördüğü Kosova'nın tanınması şartı ve Rusya ile ilişkiler kritik başlıklar olarak öne çıkıyor. Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov, "yeni yönetimin Rusya ile işbirliğinin Sırbistan'ın kendi yararına olduğunu anlayacağını umduklarını" söyleyerek "tango için iki kişi gerekli" ifadesini kullandı. Öğrenci Listesi'nin seçim programında ise hiçbir ülkeye yaptırım uygulamayacakları ve askeri tarafsızlık politikasını sürdürecekleri açıklanmıştı.